"ΧΡΟΝΟΥ ΦΕΙΔΟΥ" ...Ή "ο χρόνος είναι χρήμα", όπως θα λέγαμε σήμερα! της Χαράς Σαϊτη
- Λεπτομέρειες
- Κατηγορία: Πολιτιστικά
- Panvagil
- Παρασκευή, 19 Φεβρουαρίου 2010 02:00
- Εμφανίσεις: 1499
«Εκείνη την εποχή δεν είχαμε τίποτα: ούτε πλυντήρια, ούτε σκούπες ηλεκτρικές, ούτε σπίτια μεγάλα, να θέλουν λάτρα. Κι όμως, όλα τα είχαμε παστρικά, μοσχοβολούσαν τα συρτάρια μας λεβάντα και βασιλικό. Κι είχαμε όσο χρόνο χρειαζόμασταν για να κεντήσουμε, να πλέξουμε, να μιλήσουμε με τη γειτονιά, να φροντίσουμε τους γερόντους, τα παιδιά… Τώρα, όλοι τρέχουνε και δεν προλαβαίνουν, και οι άνθρωποι αρρωσταίνουν από το άγχος(!). Τι σόι πράμα είναι αυτό το άγχος, ακόμα δεν έχω καταλάβει….» Κάτι τέτοιες κουβέντες κάναμε με τη γερόντισσα γειτόνισσά μου, και μπήκα σε σκέψεις. Ποιος μας κλέβει το χρόνο μας τελικά; Αγόρασα ηλεκτρική σκούπα για να μη χασομεράω με το σκούπισμα, και δεν ξέρω πού πήγε αυτός ο χρόνος που εξοικονόμησα! Αφελής συλλογισμός, θα έλεγε κανείς. Σίγουρα αφελής κι απλοϊκός αλλά, απάντηση δε βρίσκω κι αρχίζω νΆ ανησυχώ…
Ο χρόνος – που δεν είμαι βέβαιη ότι είναι κάτι υπαρκτό- μπορεί να εκλαμβάνεται, ανάλογα τον άνθρωπο, τον πολιτισμό ή τη βιοθεωρία του, ως κυκλικός ή ως γραμμικός.
Κυκλικός είναι ο χρόνος που επαναλαμβάνεται, που γυρίζει κυκλικά : οι εποχές του χρόνου, η μέρα και η νύχτα, η σπορά και ο θερισμός, όλα γενικά τα πράγματα που σχετίζονται με το ρολόι της φύσης, περιλαμβάνονται στον κυκλικό χρόνο. Έρχεται η ώρα που γίνονται, που συμβαίνουν και ξέρουμε ότι θα ξαναέρθει ο καιρός που θα ξανασυμβούν, σε συγκεκριμένη στιγμή. Εδώ έρχεται και το στοιχείο του προγραμματισμού. Οι περισσότερες δραστηριότητες της ζωής – όχι μόνο σε σχέση με τη φύση-, σχετίζονται με τον κυκλικό χρόνο : οι εξετάσεις στα σχολεία, το Πρωτάθλημα, οι Ολυμπιακοί Αγώνες…Ο κυκλικός χρόνος είναι η βάση του πολιτισμού, ο πολιτισμός δημιουργείται μέσω της σταθερότητας του κυκλικού χρόνου.
Για να εδραιωθεί, όμως, χρειάζεται η εξελιξημότητα του γραμμικού χρόνου. Ο χρόνος που ξεκινά από ένα σημείο και προχωρά χωρίς να επιστρέφει πίσω, προσπαθώντας να φτάσει σε κάποιο στόχο. Ένα παράδειγμα γραμμικής αντιμετώπισης του χρόνου είναι, ίσως, η χριστιανική βιοθεωρία : το προπατορικό αμάρτημα, η γέννηση, η βάπτιση, η πορεία της ζωής με στόχο την κάθαρση από τις αμαρτίες, ο θάνατος, η δικαίωση ή η τιμωρία μετά θάνατον και τέλος η Δευτέρα Παρουσία με την τελική κρίση.
Με τη θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν αναθεωρήθηκε η σχέση του ανθρώπου με το χρόνο. Ο χρόνος είναι υπαρκτός σε συνάρτηση με το χώρο και μια νέα έννοια «ο χωροχρόνος» μπήκε στο λεξιλόγιό μας. Στην τέχνη, οι νέες αντιλήψεις εκφράστηκαν με τον κυβισμό. Ο Πικάσο προσπάθησε να ζωγραφίσει τα πράγματα όπως ήταν κατακερματισμένα μέσα στο χωροχρόνο. Με άλλα λόγια, ένα αντικείμενο πρέπει να περιγραφεί με όλες τις δυνατές όψεις του χωροχρόνου, για να αποδοθεί στην ολότητα του. Γι αυτό και ζωγράφιζε π.χ. ένα πρόσωπο την ίδια στιγμή προφίλ και ανφάς.
Ο χρόνος συνδέθηκε με τη μνήμη και τη ρευστότητα, αντιμετωπίστηκε σαν «αίσθηση» περισσότερο παρά σαν πραγματικότητα. Ο Νταλί, με τα πασίγνωστα «μαλακά ρολόγια», ένα έργο όπου τα ρολόγια παρουσιάζονται ρευστά και έχει τίτλο «Η εμμονή της μνήμης», στήριξε εικαστικά την άποψη πως, ο χρόνος έχει παραληρηματική και σουρεαλιστική διάσταση. Δεν είναι δυνατόν να τον μετρήσουμε ούτε να τον υποτάξουμε, παρά μόνο να τον αισθανθούμε, έτσι όπως περνά από πάνω μας, με γεγονότα, αλλαγές, επαναλήψεις, μνήμες.
Για να μετρήσει ο άνθρωπος το χρόνο, τα πράγματα δεν ήταν τόσο εύκολα όσο σήμερα. ¶λλωστε και η σημερινή μέτρηση του χρόνου ισχύει μόλις από το 1974. Χρειάστηκε να γίνουν κάποιες συμβάσεις, κάποιες συμφωνίες μεταξύ μας, ώστε να πούμε ότι ο χρόνος θα ξεκινάει την πρώτη Ιανουαρίου, οι εποχές θα είναι τέσσερις ή να συμφωνήσουμε για τη θερινή ώρα, κ.λ.π.
Οι αρχαίοι Έλληνες χρειαζόταν να προσθέτουν ένα μήνα κάθε τέσσερα χρόνια, κι αυτό γιατί ο μήνας τους χωριζόταν σε τρεις οκταήμερες εβδομάδες. Την καλύτερη προσέγγιση είχαν οι Αιγύπτιοι και οι Βαβυλώνιοι, καθώς έπρεπε να υπολογίζουν με ακρίβεια την εποχή που, τα ζωτικά γι αυτούς ποτάμια (Νείλος, Τίγρης και Ευφράτης), θα πλημμύριζαν. Οι Βαβυλώνιοι με το εξαδικό τους σύστημα (όσα νομίσματα μπορούσε να κλείσει η χούφτα ενός ανθρώπου) επηρέασαν και τους Κινέζους. Οι Μάγιας και οι Ατζέκοι υπολόγισαν με μεγάλη ακρίβεια το χρόνο, μελετώντας την κίνηση της Αφροδίτης και προσέθεταν κι αυτοί, όπως και εμείς σήμερα, μια μέρα κάθε τέσσερα χρόνια.
Παλαιοτέρα οι άνθρωποι είχαν συμφιλιωθεί με το χρόνο, κινούνταν πιο χαλαρά, ακολουθούσαν το ρυθμό της φύσης και κανόνιζαν τις δουλειές τους μΆ αυτόν τον τρόπο. Δεν υπήρχαν ρολόγια, ο χρόνος δεν τους κυνηγούσε ανελέητα και παρόλα αυτά, τα κατάφερναν μια χαρά. Αντίθετα, εμείς σήμερα τρέχουμε, ο χρόνος φεύγει, μας πιέζει και ίσως νιώθουμε ότι ζούμε ερήμην μας. Δε συνειδητοποιούμε ότι, χρόνος είναι τελικά, η ίδια η ζωή μας, που περνά…
«Πού πάει ο καιρός που φεύγει κι όταν φτάνει ξαναφεύγει;»
16-2-2010
*Χαρά Σαΐτη. Εικαστικός και Θεωρητικός Τέχνης.








