«ΠΕΡΙ ΤΕΧΝΗΣ» ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΕΝΟΣ ΓΑΪΔΑΡΟΥ
- Λεπτομέρειες
- Κατηγορία: Πολιτιστικά
- Panvagil
- Παρασκευή, 20 Νοεμβρίου 2009 02:00
- Εμφανίσεις: 2062
Έχετε αναρωτηθεί ποτέ πώς θα μας έβλεπε κάποιος αγνός και ανυποψίαστος παρατηρητής; Κάποιος που δε χωρά δεύτερη σκέψη στο μυαλό του, δε χωρά πονηρία; Για όλους μας, η ζωή κυλά φυσιολογικά, οι επιλογές μας υπακούουν στην κοινή, ανθρώπινη λογική, τα πάντα εν σοφία… Έπεσε στα χέρια μου τις προάλλες, ένα διήγημα του Ανδρέα Λασκαράτου (1811-1901), τα «Απομνημονεύματα ενός γαϊδάρου, όπου ένας νεαρός γάιδαρος, που μόλις έφτασε στην πόλη (το Αργοστόλι), για να τον ζέψουν στην άμαξα του δήμου, μυείται στην αστική ζωή από έναν γέροντα όμοιό του. Οι απορίες του μικρού εύλογες, οι απαντήσεις σοφές και διεισδυτικές, αποδομούν όλο το ανθρώπινο κοινωνικό οικοδόμημα, εισχωρώντας στην ψυχολογία και την ιδιοσυγκρασία του γένους και της φυλής μας. Ο απολαυστικός τρόπος της περιγραφής και το ύφος, καθώς και η ιδιαιτερότητα της γλώσσας, μΆ έσπρωξαν να μοιραστώ μαζί σας ορισμένα αποσπάσματα.
«Μου έλεγε, λοιπόν ο μακαρίτης πως ετούτα τα πεζοδρόμια τα εκάμανε και τούτα στη χώρα μας, μιμούμενοι έθιμα ξένα, χωρίς να σκεφθούνε αν αρμόζουνε σΆ εμάς και ξέρομε να τα εχτιμήσομε. Έτσι, χρησιμεύουνε για ομορφιά μόνο. Αλλά γαϊδάροι, ανθρώποι, κάρα, όλα ανάκατα διαβαίνουνε σαν πρώτα μες στο δρόμο, και τα πεζοδρόμια είναι πάντα γιομάτα εμπορεύματα και άλλα.
«Προεστέ μου», του είπα, «έχω ακουστά πως η μίμηση είναι ένστιγμα των μαϊμουδισσώνε».
Εκείνος τότε χαμογέλασε, και: «Είδες», λέει, «ποτέ σου μαϊμού;»
«Είδα», του είπα, «μια μαϊμού που ένας Φράγκος μια φορά έφερε στο χωριό μας, κι επληρώνανε για ναν την βλέπουνε.»
«Ε», λέει εκείνος, « θαν είδες λοιπόν οπού η μαϊμού μοιάζει του ανθρώπου και ακολούθως ο άνθρωπος μοιάζει κι εκείνος της μαϊμούς. Ο άνθρωπος όθεν είναι φύσει μίμος, και τες περισσότερες φορές μιμείται σπρωγμένος από τη φύση του, και χωρίς σκέψη. Πιάσε τους νόμους τους, και θέλει τους ιδείς αντιγραμμένους από τους νόμους των Γερμανώνε, καθώς οι γυναίκες τους αντιγράφουνε τα φορέματά τους από τα φιγουρίνια του Γαλλώνε, χωρίς σκέψη και χωρίς κρίση.»
«Μπα!» είπα εγώ, «προεστέ μου. Εγώ ενόμιζα στους ανθρώπους περσότερη ανθρωπιά, απΆ ότι με κάνεις να εννοήσω. Μα βλέπω πως..»
«Ω!» λέει, «παιδί μου. Στον κόσμο λίγοι άνθρωποι, και πολλά μηδενικά, πολλά εχτρώματα.»
«Εκατάλαβα» είπα, «γέροντά μου. Μα πες μου, να χαρείς την ψυχή σου: εμείς προβατούμε με το κάρο και παστρεύουμε, κι ευθύς όπισθέ μας οι υπηρέτριες από τα παράθυρα ρίχνουν τα καθαρίδια του λαχανώνε, τα τσούφλια του χλωροκουκιώνε και κάθε ακαθαρισία, και ξαναγιομίζουν στράτα μόλις σαρωμένη!.. Μα δεν έπρεπε τούτο να είνΆ εμποδισμένο; Δεν έπρεπε και τούτο ναν το μιμηθούνε από τους άλλους τόπους;»
«Ε», λέει, «παιδί μου. Πόσες φορές οπού τα καθαρίδια του ραπανιώνε πέσανε στΆ αυτιά μου! Ημπορώ δε να σε βεβαιώσω πως είδα και καπέλα κάποτε, κομψότατα στιλβωμένα, να χαιρετιστούνε με φύλλα πράσωνε και με σαρώματα μαγερειώνε!...»
«Και τούτοι που λούζονται έτσι, δε μιλούνε; Και συ, προεστέ μου δεν επήγες ποτέ σου στου Δημάρχου να του παραπονεθείς για ταΆ αυτιά σου;»
«Όχι», λέει, «παιδί μου, δεν το συνηθούμε. Εδώ στον τόπο μας έχουμε την απαίτηση πως ο Δήμαρχος πρέπει ναν τα ξέρει όλα, χωρίς εμείς να του λέμε τίποτα. Και εννοεί τι πρέπει να μας αρέσει και να προλαβαίνει τις επιθυμίες μας. Έτσι, τα παράπονά μας τα φυλάμε για εμάς, κι ευχαριστούμαστε να τα λέμε ανάμεσό μας και να μεμφόμαστε την Κυβέρνηση ότι δεν σιάζει τα στραβά της κοινωνίας, εκείνα τα στραβά τα οποία εμείς δεν τολμούμε ναν τα φωνάξουμε. Τέτοια είναι η συνήθεια του τόπου.»
«Μα, δεν πηγαίνετε λοιπόν ποτέ να μιλείτε με το Δήμαρχό σας;»
«Α» είπε εκείνος, « όταν έχομε ιδιαίτερα συμφέροντα εδικά μας, τότε πηγαίνουμε και ξαναπηγαίνουμε, και τον παρακαλούμε και του υποσχουμάσθε… Και α δε φθάσει όλο τούτο, βάνουμε και μεσιτείες. Του κάκου εκείνος ήθελε μας δείχνει πως η παραχώρηση του ήθελε ζημειώσει τον Δήμον ή ότι αντίκειται εις τον νόμον και άλλα τέτοια. Εμείς του λέμε πως ο λαηνάς όπου θέλει κολλάει το χερούλι. Και όποιος έχει την εξουσία, κάνει ότι θέλει. Έτσι, α δε μας κάνει τη χάρη που του γυρεύουμε, του γενούμασε εχθροί και σε πρώτη περίσταση τον καταψηφίζουμε. Μα καθώς σου είπα, τούτο γένεται για ιδιαίτερα ατομικά μας συμφέροντα, επειδή, για κοινά συμφέροντα όχι μόνον δε μας γνοιάζει, μα κάπως χειρότερα…»
…………………………
«Γεροντά μου» του είπα, « ξέρεις να μου πεις ποία είναι εκείνη η Παναγία που τα βρωμόπαιδα τση χώρας κάθε μέρα τη σκυλοβρίζουνε, φωνάζοντάς της αισχρότητες, φρικώδεις και για μιαν πόρνη; Θε ναΆ ναι, βέβαια, κακή γυναίκα, που θα τους έκαμε μεγάλο κακό.»
«Ω παιδί μου,» μου είπε ο δύστυχος, «μην τα γυρεύεις αυτά. και πούθε νΆ αρχίσω και πού να τελειώσω!...»
«Μα» είπα εγώ, «δε θέλω να μου πεις πολλά πράματα. Για κείνην την Παναγία που τη σκυλοβρίζουνε, να μου πεις ποια είναι και τι τους έκαμε.»
«Τους έκαμε λέει, και μεγάλο δυσάρεστο. Επειδή, θαν είναι τώρα κοντά δυο χιλιάδες χρόνοι, εγέννησε ένα παιδί, το οποίο, ανδρωνόμενο στο θέλημα του θεού, στη φιλανθρωπία, στην αρετή, τους εδίδαξε τα χρέη τους. Και πρέπει να ξέρεις ότι δεν είναι πράμα δυσαρεστότερο στους ανθρώπους από το ναν τους ομιλείς για τα χρέη τους. Όλο τούτο τους έκαμε.»
«Και είναι τούτο για ναν τη σκυλοβρίζουνε, εκείνην και το παιδί της;»
«Όχι βέβαια. Αλλά σου είπα τούτο για να σου δείξω την αγνωμοσύνη τους και το βάρος της βλασφημίας τους. Έστω προς οδηγίαν σου. Αν θέλεις να σε αγαπούν οι άνθρωποι και να ενθουσιάζονται δια σε, μίλειε τους πάντα για τα δικαιώματά τους και ποτέ για τα χρέη τους. Η πολιτική τούτη υψώνει κάθε μέρα πλήθος λαοπλάνων, ανεβάζοντάς τους εις τα υψηλότερα επαγγέλματα, ή τουλάχιστον κάνοντάς τους εθνομάρτυρας, ή πορίζοντάς τους τα μέσα να ζουν εν ανέσει. Αν ο Χριστός ήθελε τους ομιλήσει για δικαιώματά τους, ήθελε τονε βάλουνε στο θρόνο.»
«Και όμως», είπα εγώ, « γέροντά μου, τους ακούω να λένε πως είναι ακόλουθοι του Χριστού, και πάνε στην εκκλησία τους, και κάνουνε σαρακοστές, και…»
«Ουκ οίδασι τι ποιούσι», είπΆ εκείνος κουνώντας το κεφάλι του, σα να ελυπείτο τη μωρία τους.»
Τα σχόλια περιττά! Οποιαδήποτε ομοιότητα με γνωστά πρόσωπα και πράγματα είναι σίγουρα τυχαία και συμπτωματική. ¶λλωστε, όπως λέει κι ο Λασκαράτος, αυτά τα συνηθούμε εμείς οι… «Έλληνες γαϊδάροι»!
*Χαρά Σαΐτη. Εικαστικός και Θεωρητικός Τέχνης.








