[ΣΚΕΨΕΙΣ] Η δημοκρατία τότε και σήμερα ΤΟΥ ΠΟΛΥΧΡΟΝΗ ΣΙΔΕΡΗ
- Λεπτομέρειες
- Κατηγορία: Κοινωνία
- Panvagil
- Παρασκευή, 23 Οκτωβρίου 2009 03:00
- Εμφανίσεις: 782
Όταν ο Γ. Παπανδρέου το 2004 ζήτησε επικύρωση από την βάση για την προεδρία που του προσφέρθηκε από τον Σημίτη θεωρήθηκε από πολλούς περιττή και χωρίς σημασία αφού ήταν μοναδικός υποψήφιος. Ήταν όμως μια αρχή για να επαναληφθεί το 2007 όπου προσήλθαν και ψήφισαν 700.000 άτομα για την εκλογή του προέδρου ΠΑΣΟΚ μεταξύ δύο υποψηφίων. Τότε τα σχόλια όλων των κομμάτων καθώς και των ψηφοφόρων ήταν ευμενή. Σήμερα πλέον αυτός ο τρόπος εκλογής εξαίρεται σαν μια δημοκρατική πρακτική που εξασφαλίζει και τον σεβασμό της απόφασης και την ενότητα του κόμματος. ΓιΆ αυτό έπειτα από πρόταση των υποψηφίων αλλά και πολλών μελών και οπαδών του κόμματος της Ν. Δ θα εφαρμοσθεί και για την εκλογή του νέου προέδρου της.
Η διαδικασία αυτή που μπορεί να θεωρείται πρωτόγνωρη και νεωτερισμός και πάνω από όλα δημοκρατική, στην πόλη κράτος της Αρχαίας Αθήνας είχε καθιερωθεί πριν από 2500 χρόνια. Τότε ο λαός ψήφιζε όχι μόνο για τα αξιώματα των αρχόντων αλλά αποφάσιζε και για την εφαρμογή ή όχι οποιασδήποτε πρότασης των κυβερνώντων. Το πολίτευμα που επεκράτησε τότε στην Αθήνα αφού πέρασε από βασιλεία, αριστοκρατία, ολιγαρχία, τυραννία ήταν η Δημοκρατία που θεμελιώθηκε από τους Σόλωνα, Κλεισθένη, Εφιάλτη, Περικλή.
Αυτό το πολίτευμα υπάρχει και σήμερα, τουλάχιστον κατΆ όνομα, σχεδόν σε όλες τις χώρες. Βέβαια λόγω πολλών αλλαγών δεν μοιάζει και πολύ με εκείνη των Αθηνών. Οι πολλές διαφοροποιήσεις φαίνονται από τους επιθετικούς προσδιορισμούς όπως: Λαϊκή, κοινοβουλευτική, βασιλευόμενη, προεδρική, προεδρευόμενη, σοσιαλιστική και ότι άλλο δημοκρατία.
Για την δικιά μας που είναι προεδρευόμενη πριν κάποια χρόνια ένας ηγέτης είχε πει ότι είναι απαραίτητο και πρέπει να γίνει «το βάθεμα και πλάτωμα της Δημοκρατίας». Κάτι τέτοιο γίνεται σήμερα και με την εκλογή των προέδρων των κομμάτων από τα μέλη τους. Το γεγονός αυτό και το ότι η Δημοκρατία γεννήθηκε στη χώρα μας είναι μια πρόκληση να κάνει κανείς μια σύγκριση μεταξύ της σημερινής και εκείνης των Αθηνών. Δεν είμαι καθόλου ειδικός και επί πλέον έχω ξεχάσει την αρχαία ιστορία που είχα διδαχθεί στο σχολείο. Όμως σαν αργόσχολος που είμαι και επειδή από πάνω έχω και αϋπνίες δεν μου ήταν δύσκολο να ψάξω κάποια στοιχεία.
Δοκίμασα μεγάλη έκπληξη όταν διαπίστωσα ότι αυτά που γίνονται σήμερα στο όνομα της δημοκρατίας αλλά και αυτά που δεν γίνονται καθώς και κάποια που εφαρμόζονται για πρώτη φορά, στην Αρχαία Αθήνα ήταν μια συνηθισμένη διαδικασία.
Τότε υπήρχε η Εκκλησία του Δήμου. Ένα σώμα πού μετείχαν όλοι οι Αθηναίοι πολίτες με ηλικία από 18 και πάνω εκτός από τις γυναίκες και τους δούλους. Για να υπάρχει μάλιστα συμμετοχή κάποια εποχή γύρω στο 400 π.Χ θεσπίσθηκε χρηματική αποζημίωση για όσους μετείχαν που αργότερα αυξήθηκε. Ενώ οι δούλοι μαστίγωναν στους δρόμους τους απέχοντες. Έφτασε να συμμετέχουν 43.000 στην εκκλησία του Δήμου. Ήταν κυρίαρχο σώμα αφού συνέρχονταν 40 φορές το χρόνο, εξέλεγε την βουλή των πεντακοσίων, εξέλεγε όλους τους άρχοντες και όχι μόνο.
Αντίστοιχο της Εκκλησία του Δήμου είναι σήμερα το σώμα των ψηφοφόρων που είναι γραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους και μάλιστα ευρύτερο αφού από το 1930 γράφονται και οι γυναίκες. Η διαφορά μας είναι ότι οι σημερινοί ψηφοφόροι εκλέγουν κάθε 4 χρόνια κάποιους από τους άρχοντες. Οι πολλοί διορίζονται και κάποιοι αυτοδιορίζονται.
Μια δεύτερη και ουσιώδης διαφορά είναι ότι τότε ο λαός αποφάσιζε άμεσα για όλα τα θέματα όπως για κήρυξη πολέμου, σύναψη ειρήνης, συμμαχίες, φόρους κ.τ.λ. Σήμερα για όλα αυτά αποφασίζουν οι άρχοντες που έχουν εξουσιοδότηση για τέσσερα χρόνια.
¶μεση απόφαση μπορεί να πάρει βέβαια και σήμερα ο λαός αλλά μόνο με δημοψήφισμα που γίνεται σπάνια και πάλι πρέπει να το αποφασίσει κάποιος ανώτατος άρχοντας. Επιστροφή στο παρελθόν είναι και η λαϊκή συνέλευση που οργανώνεται καμιά φορά από τους Δημάρχους. Μόνο που δεν παίρνει αποφάσεις ενώ θα μπορούσε να αποφασίζει για κρίσιμα θέματα απαλλάσσοντας έτσι και την δημοτική αρχή. Απλά στην γενική συνέλευση γίνεται μια ενημέρωση ή προετοιμάζεται το έδαφος για να μετριασθούν οι αντιδράσεις.
¶λλη διαφορά που υπάρχει είναι στον τρόπο επιλογής των υποψηφίων αρχόντων. Σήμερα επιλέγονται ή επικυρώνεται η υποψηφιότητά τους συνήθως από το κόμμα ή από τον επικεφαλής της παράταξης. Τότε μπορούσε να είναι υποψήφιος οιοσδήποτε αφού πρώτα η Βουλή και το λαϊκό δικαστήριο Ηλιαία είχαν ελέγξει ότι πληροί τις προϋποθέσεις: 1) Να έχει υπηρετήσει στο Στρατό. 2) Να έχει πληρώσει τους φόρους. 3) Να μην έχει καταδικαστεί. Είναι ένα ερώτημα αν σήμερα οι υποψήφιοι καθώς και όλοι οι εκλεγμένοι στη σημερινή Βουλή πληρούν τις τρείς παραπάνω προϋποθέσεις και ιδιαίτερα τις δύο πρώτες.
Η Βουλή των πεντακοσίων που αναφέρθηκε παραπάνω εκλέγονταν από την εκκλησία του Δήμου όπως και σήμερα η Βουλή των τριακοσίων εκλέγεται από τους ψηφοφόρους. Η διαφορά μεταξύ των δύο είναι ότι εκείνη δεν νομοθετούσε όπως η σημερινή. Απλά έπαιρνε κάθε πρόταση νόμου που μπορούσε να κάνει οποιοσδήποτε πολίτης και αφού γίνονταν επεξεργασία έβγαινε το απαραίτητο προβούλευμα (σχέδιο νόμου) το οποίον και πήγαινε στην εκκλησία του Δήμου δηλαδή στο λαό για να ψηφιστεί ή να απορριφθεί. Η σημερινή Βουλή νομοθετεί ύστερα από προτάσεις των υπουργών ψηφίζει η ίδια και μάλιστα στην ψηφοφορία επιβάλλεται κομματική πειθαρχία.
Στην Αρχαία Αθήνα για την απονομή δικαιοσύνης εκτός από τον ¶ρειο Πάγο υπήρχε και η Ηλιαία που ήταν ένα λαϊκό δικαστήριο που εκδίκαζε πολλές υποθέσεις. Η λέξη λαϊκό ίσως θυμίζει τα λαϊκά δικαστήρια που υπήρξαν στη χώρα μας σε εποχές διαταραγμένες. Η Ηλιαία είχε 6000 άτομα, 600 από κάθε μια από τις δέκα φυλές και με κλήρωση. Μπορούσε να μετέχει οποιοσδήποτε που ήταν άνω των 30 ετών. Ήταν διαιρεμένο σε τμήματα που δίκαζαν και μπορούσε να έχουν 200, 300 και μέχρι 600 δικαστές πάλι με κλήρωση. Μια γεύση για την απονομή της δικαιοσύνης πριν την δημοκρατία παίρνουμε από το έργο του Ησίοδου «έργα και ημέραι» που αναφέρεται στη καθημερινή ζωή και έχει μεταφράσει ο Πανταζής Κοντομίχης. Ένας που είχε κτηματικές διαφορές με τον αδερφό του σε ένα γράμμα που του στέλνει του γράφει: «ξέρω πως δεν θα βρω το δίκιο μου γιατί έχεις φίλους τους δικαστές». Όπως φαίνεται η εποχή του Ησίοδου (προ δημοκρατίας) περίπου το 700 π.Χ έμοιαζε κάπως με την σημερινή.
Με αφορμή την εκλογή του προέδρου του κόμματος υποστηρίζουν κάποιοι ότι πρέπει ο πρόεδρος να είναι με θητεία. Δεν είναι η πρώτη φορά που γίνεται μια τέτοια πρόταση. Έχει μια λογική βάση πρώτα –πρώτα γιατί υποτίθεται ότι σε μια λογική χρονική περίοδο έδωσε ότι είχε να δώσει. Ειδικά μάλιστα μετά από μια αποτυχία δεν υπάρχουν πλέον τα εχέγγυα για να ξαναψηφιστεί. Στη σημερινή δημοκρατία που έχουμε σε πάρα πολλά αξιώματα υπάρχει θητεία. Αξιοσημείωτο είναι ότι στην Αρχαία Αθήνα η θητεία ήταν θεσμοθετημένη ανεξαιρέτως για όλα. Ακόμη και για τους στρατιωτικούς που είχαν την ευθύνη της οργάνωσης του στρατού ξηράς και του ναυτικού και επί πλέον αποφάσιζαν και την εξωτερική πολιτική. Η εκκλησία του Δήμου εξέλεγε 10 στρατηγούς που είχαν ετήσια θητεία. Ο αρχιστράτηγος ήταν πάλι με θητεία. Ήταν ένας από αυτούς τους 10 που άλλαζε κάθε μέρα.
Στην Δημοκρατία της αρχαίας Αθήνας δεν υπήρχε παραγραφή αδικημάτων και σκανδάλων με την λήξη της θητείας. Αντίθετα υπήρχε ο εξοστρακισμός όπου ο λαός ύστερα από ψηφοφορία μπορούσε να εξορίσει πολιτικούς που έβλαψαν την πατρίδα. Σήμερα μόνη συνέπεια για ένα πολιτικό είναι η μη επανεκλογή του. Περισσεύει όμως ευτυχώς το φιλότιμο και απλά δεν εκτίθεται. Το βλέπει κανείς στις δηλώσεις αυτών που αποχωρούν σαν να μη τρέχει τίποτα: «Ευχαριστώ για την μέχρι τώρα εμπιστοσύνη σας. Δεν επιθυμώ να είμαι ξανά υποψήφιος». ¶λλος μετά την αποδοκιμασία για τα αρνητικά αποτελέσματα της πενταετούς οικονομικής πολιτικής του δηλώνει: «Αναστέλλω την πολιτική μου δραστηριότητα και επιστρέφω στα πανεπιστημιακά καθήκοντα».
Η ουσία και το οξύμωρο είναι ότι όσο διευρύνονται οι δημοκρατικές διαδικασίες ενώ νομίζουμε ότι γινόμαστε πιο προοδευτικοί, ουσιαστικά οπισθοδρομούμε. Γιατί γυρίζουμε πίσω στην εποχή του Σόλωνα και του Περικλή!








