- Λεπτομέρειες
-
Κατηγορία: Πολιτιστικά
-
Panvagil
-
Παρασκευή, 18 Απριλίου 2008 03:00
-
Εμφανίσεις: 561
- Επεξεργασμένα στοιχεία για τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές
- Κατάλογος του αρχείου του Γυμνασίου και του Ελληνικού Σχολείου Το βιβλίο στηρίζεται σε εξαντλητική αρχειακή αναζήτηση, όλο το υλικό της οποίας έχει συγκεντρωθεί στο cd-rom που συνοδεύει το βιβλίο. Το υλικό αυτό το αποτελούν:
α) Οι πίνακες κατά σχολικό έτος του εκπαιδευτικού προσωπικού του Γυμνασίου Λευκάδος (1829-1960) και του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (1866-1929) και το αντίστοιχο αλφαβητικό ευρετήριο.
β) Ο αλφαβητικός κατάλογος των μαθητών του Γυμνασίου Λευκάδος (1829-1929) και του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (1866-1929), ο οποίος περιλαμβάνει τον τόπο καταγωγής, το επάγγελμα πατρός, τα χρόνια φοίτησης κατά τάξη, την ηλικία, την ετήσια διαγωγή και το ετήσιο αποτέλεσμα του κάθε μαθητή. Παράλληλα, υπάρχει πίνακας μαθητών κατά σχολικό έτος, ο οποίος περιέχει τα ίδια στοιχεία.
Η μηχανή αναζήτησης επιτρέπει τον εντοπισμό και την ανεύρεση των στοιχείων από όλες τις δυνατές εισόδους του αποθηκευμένου υλικού. Παράλληλα, τα ίδια στοιχεία έχουν καταχωρηθεί και στο Διαδίκτυο, στην ηλεκτρονική διεύθυνση www.iaen.gr//τεκμηριώσεις.
Από τα δεδομένα αυτά προέκυψαν τα γραφήματα, που αποτελούν το δεύτερο μέρος του βιβλίου και στα οποία αποτυπώνονται και συσχετίζονται πολλαπλά στοιχεία που αφορούν τους εκπαιδευτικούς, που υπηρέτησαν στο Γυμνάσιο και το Ελληνικό Σχολείο Λευκάδος στη διαχρονία 1829-1929, και, κυρίως, τους μαθητές, που φοίτησαν στα σχολεία αυτά κατά το ίδιο χρονικό διάστημα.
Στο πρώτο μέρος του βιβλίου, μετά από μια μικρή εισαγωγή στην ιστορία της εκπαίδευσης των Επτανήσων και του Ελληνικού Κράτους, επιχειρείται η «ανάγνωση» αυτών των γραφημάτων, δηλαδή, επιχειρείται η ερμηνεία των φαινομένων που αποτυπώνονται σΆ αυτά. Και πρώτον, ως προς το διδακτικό προσωπικό:
Εξετάζονται τα τυπικά προσόντα των καθηγητών του Γυμνασίου και των δασκάλων του Ελληνικού Σχολείου, όπως καθορίστηκαν από τον αρμόδιο κρατικό φορέα στη διαχρονία 1829-1960 και αναδεικνύεται το γεγονός της αναβάθμισης των προσόντων τους με το πέρασμα του χρόνου.
Στη συνέχεια, εξετάζονται ο αριθμός και οι ειδικότητες των εκπαιδευτικών, που υπηρέτησαν στα σχολεία της μέσης εκπαίδευσης της Λευκάδας, και αποδεικνύεται αφενός ότι ο αριθμός τους αυξάνεται σταθερά και αφετέρου ότι το κέντρο βάρους πέφτει στα φιλολογικά μαθήματα. Πάντως, εντοπίζεται μια διαφορά ανάμεσα στην τελευταία φάση της ιόνιας περιόδου, που δείχνει μια πρακτικότερη κατεύθυνση και στην μετά την Ένωση περίοδο, που δείχνει το αντίθετο.
Τέλος, η εξέταση του τόπου καταγωγής των εκπαιδευτικών μας οδηγεί στο αξιοσημείωτο συμπέρασμα ότι στο Γυμνάσιο η παρουσία των καθηγητών με καταγωγή εκτός Λευκάδος είναι εντονότερη από την παρουσία των Λευκαδίων, δηλαδή η Λευκάδα δεν φαίνεται να ανέδειξε στην περίοδο αυτή τους διδάσκοντες που απαιτούνταν για την στελέχωση του Γυμνασίου της. Αντίθετα, στο Ελληνικό Σχολείο η πλειοψηφία του διδακτικού προσωπικού αποτελούνταν από Λευκαδίους.
Ως προς το μαθητικό δυναμικό:
Από την επίμονη μελέτη της δυνατότητας πρόσβασης στα σχολεία της μέσης εκπαίδευσης της Λευκάδας και της ενδοσχολικής πορείας των μαθητών (προαγωγή και απόλυση - απόρριψη - διακοπή φοίτησης) αποδεικνύεται τεκμηριωμένα ότι:
α) Σε απόλυτη σύγκριση, τα μεγέθη αυτά βελτιώνονται σταδιακά, ενώ ταυτοχρόνως παρουσιάζονται ενδιάμεσες συγκυριακές και ερμηνεύσιμες καθυστερήσεις.
β)Σε σύγκριση με το πανελλαδικό ποσοστό, το μαθητικό δυναμικό της μέσης εκπαίδευσης της Λευκάδας, παρά τις συγκυριακές καθυστερήσεις, αυξάνεται σταθερά και οι ρυθμοί της αύξησης γίνονται πολύ εντονότεροι τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Αυτή η διαπίστωση έρχεται σε αντίθεση με την θέση του Κ. Τσουκαλά ότι το μαθητικό δυναμικό αυξάνεται σταθερά στη Ελλάδα μέχρι το 1911 και υποχωρεί από το1911 ως το 1930.
γ) Τα ποσοστά της Λευκάδας κινούνται κάτω από τα ποσοστά των περισσότερων ελληνικών περιοχών, με βάση τα στοιχεία που ο Τσουκαλάς παραθέτει γιΆ αυτές. Ο Τσουκαλάς ερμηνεύει αυτή την υστέρηση με το επιχείρημα ότι η εγχώρια γαιοκτητική αριστοκρατία ποτέ δεν συμφιλιώθηκε με τη δημόσια εκπαίδευση και έστελνε το μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών της στην ιδιωτική εκπαίδευση ή τα εκπαίδευε κατΆ οίκον-αυτό ίσχυε περισσότερο στη Κέρκυρα και στη Ζάκυνθο, όπου το γαιοκτητικό σύστημα ήταν ισχυρότερο και πιο οργανωμένο, και λιγότερο στη Λευκάδα και στους Παξούς, όπου το σύστημα ήταν πιο χαλαρό.
Ακολούθως, η μελέτη της σχέσης ανάμεσα στη δυνατότητα πρόσβασης των μαθητών στη μέση εκπαίδευση και στη κοινωνική τους προέλευση μας δείχνει ότι μεγαλύτερη δυνατότητα πρόσβασης είχαν τα παιδιά των προνομιούχων οικονομικά και κοινωνικά στρωμάτων, δηλαδή, των κτηματιών, των εμπόρων, των υπαλλήλων, και αυτών που ασκούσαν κάποιο από τα ελεύθερα επαγγέλματα κύρους (δικηγόρος, γιατρός, φαρμακοποιός κ.λ.π.). Στη διαχρονία, βέβαια, αποκαλύπτονται διαφορές τάσης στο εσωτερικό αυτού του προνομιούχου μπλόκ και άνοδος των ποσοστών των ασθενέστερων κοινωνικών ομάδων. Ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι το ποσοστό των παιδιών των γαιοκτημόνων, που φοιτούσαν στη μέση εκπαίδευση, είναι πολύ μεγάλο- ιδιαίτερα στο Γυμνάσιο. Το αναμφισβήτητο αυτό συμπέρασμα έρχεται σε αντίθεση με όσα υποστηρίζει ο Τσουκαλάς για την απροθυμία των επτανησίων γαιοκτημόνων να στείλουν τα παιδιά τους στη δημόσια μέση εκπαίδευση.
Στη συνέχεια, η μελέτη της σχέσης ανάμεσα στη δυνατότητα πρόσβασης των μαθητών στη μέση εκπαίδευση και στο φύλο τους αποδεικνύει τεκμηριωμένα ότι γενικώς, η πρόσβαση των θηλέων ήταν πολύ πιο δύσκολη από την πρόσβαση των αρρένων για συγκεκριμένους οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτιστικούς λόγους. Όμως, πιο δύσκολη ήταν για τα κορίτσια των φτωχότερων και απομακρυσμένων από την πόλη στρωμάτων, δηλαδή, των γεωργών, αλλά και για τα κορίτσια των κτηματιών και των κληρικών. Σίγουρα στους κτηματίες και στους κληρικούς επιδρούσαν αρνητικά τα αρνητικά στερεότυπα για τη γυναίκα- και αυτό φαίνεται πιο έντονα στο Γυμνάσιο.
Ως προς τον τόπο καταγωγής των μαθητών: από τα υπάρχοντα στοιχεία φαίνεται ότι οι μαθητές από την πόλη της Λευκάδας υπερτερούν των μαθητών από την ύπαιθρο, γεγονός που ενισχύει από άλλη πλευρά την επίδραση της κοινωνικής προέλευσης στην δυνατότητα πρόσβασης στη μέση εκπαίδευση. Αλλά με την πάροδο του χρόνου, η υστέρηση αυτή μειώνεται και στο τέλος της υπό εξέταση περιόδου τα δύο μεγέθη ισοσταθμίζονται (και, αν προστεθούν οι μαθητές από την Ακαρνανία, το «χωρικό» στοιχείο πλειοψηφεί σαφώς), γεγονός που υποδηλώνει καθαρά έντονες μεταβολές στη οικονομική και κοινωνική δυναμική των αστών και των χωρικών. Οι μεγαλύτερες εξω-λευκαδιακές εισροές είναι από την Ακαρνανία. Ανύπαρκτες κατά την περίοδο του Ιονίου Κράτους, αυξάνουν με γρήγορο ρυθμό μετά την Ένωση και καθιστούν την Ακαρνανία εκπαιδευτική-και όχι μόνο- ενδοχώρα της Λευκάδας μέχρι και σήμερα. Οι εισροές από τα άλλα μέρη της Ελλάδας είναι αναμενόμενες: λογικές από τα Ιόνια Νησιά και διαρκώς μειούμενες, υπολογίσιμες από τη γειτονική Πρέβεζα, λίγες και συγκυριακές από άλλα μέρη του ελληνικού χώρου.
Τέλος, η εξέταση της σχέσης κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης των μαθητών δείχνει ότι ανάμεσα στα δύο μεγέθη δεν υπάρχει ευθεία αιτιώδης σχέση, γιατί στις κοινωνίες αυτές γινόταν μια συστηματική προεπιλογή αυτών που θα φοιτήσουν στη μέση εκπαίδευση: επιλέγονταν μόνο οι χαρισματικοί μαθητές, οι οποίοι παρείχαν τα εχέγγυα μιας επιτυχούς μαθητικής σταδιοδρομίας, και υποχρεώνονταν να περάσουν από ένα πλέγμα εισιτηρίων ή κατατακτηρίων εξετάσεων για να εγγραφούν στο Ελληνικό Σχολείο. Επιπλέον νέες αυστηρότερες εξετάσεις είχαν θεσπισθεί από το Ελληνικό στο Γυμνάσιο. Ο σκληρός αυτός εκπαιδευτικός «δαρβινισμός» δεν άφηνε να φανεί η σχέση κοινωνικής προέλευσης και σχολικής επίδοσης-κάτι που είναι εύκολα ορατό στη σημερινή εποχή της «μαζικής» εκπαίδευσης.
Στο τρίτο μέρος του βιβλίου παρατίθεται ο κατάλογος του αρχείου του Γυμνασίου Λευκάδος (1829-1980) και του Ελληνικού Σχολείου Λευκάδος (1866-1929).
Από τα παραπάνω συμπεραίνεται ότι το βιβλίο κινείται στο πεδίο της επεξεργασίας συγκεκριμένων ποσοτικών δεδομένων και σπανίως υπεισέρχεται στην εξέταση της «εσωτερικής δομής του σχολικού μηχανισμού» και του «ιδεολογικού περιεχομένου της διδασκαλίας». Τη «μονογραφία» ενός σχολείου θα την ενδιέφερε αυτή η παράμετρος μόνο στο βαθμό που θα εντόπιζε στο χώρο της Λευκάδος στοιχεία που δείχνουν την τομή του τοπικού με το γενικό είτε στις συγκλίσεις της είτε στις αποκλίσεις της.
Είναι γνωστό ότι σπανίζουν οι εξαντλητικές μονογραφίες για τη νεοελληνική εκπαίδευση, δηλαδή, μελέτες υποδομής στηριγμένες στο αρχειακό υλικό των σχολικών μονάδων. Και η έλλειψη αυτή δεν επιτρέπει στον ιστορικό της νεοελληνικής εκπαίδευσης να πατήσει σε στέρεο έδαφος, για να θέσει στη βάσανο της δοκιμασίας τις ερευνητικές του υποθέσεις. Με άλλα λόγια, χωρίς τις μελέτες αυτές οι συνθετικές εργασίες αιωρούνται στο κενό. Από την άποψη αυτή πιστεύω ότι η παρούσα εργασία αποτελεί μια μικρή μεν αλλά πρωτότυπη και αξιόπιστη συμβολή όχι μόνο σε τοπικό αλλά και σε εθνικό επίπεδο.