- Λεπτομέρειες
-
Κατηγορία: Πολιτιστικά
-
Panvagil
-
Σάββατο, 17 Νοεμβρίου 2007 02:00
-
Εμφανίσεις: 558
Την περασμένη εβδομάδα βρέθηκα στη Θεσσαλονίκη, καλεσμένη στο Γ? Συνέδριο Ιστορίας της Τέχνης, που έγινε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. Το θέμα του συνεδρίου ήταν: «Η τέχνη του 20ου αιώνα: ιστορία- θεωρία- εμπειρία». Μεταξύ άλλων εισηγήσεων, ξεχώρισε εκείνη της κ. Μαρίνας Λαμπράκη - Πλάκα, με θέμα: «Τα Μουσεία στον καιρό της παγκοσμιοποίησης»
Ο ρόλος του μουσείου έχει αλλάξει πολύ σήμερα, αποτέλεσμα των κοινωνικοπολιτικών συνθηκών. Το 1800, τα μουσεία ήταν μεγάλα νεοκλασικά κτίρια, που λειτουργούσαν σχεδόν ως ναοί της τέχνης, όπου το κοινό προσερχόταν με θρησκευτική προσήλωση να μυηθεί στον κόσμο τους και να αποτίσει φόρο τιμής στα εκθέματά τους. Τα μουσεία είχαν επίσης έντονο εκπαιδευτικό χαρακτήρα.
Σήμερα, μοναδικός σκοπός δεν είναι τόσο η εκπαίδευση, όσο η απόλαυση του κοινού. ¶λλωστε, στις μέρες μας, βιώνουμε το φαινόμενο του «μαζικού πολιτιστικού τουρισμού», όπου εκατομμύρια άνθρωποι ταξιδεύουν για τουρισμό και μέσα στα τουριστικά πακέτα περιλαμβάνονται και επισκέψεις σε μουσεία και αίθουσες τέχνης. Από μια μεριά αυτό είναι καλό, γιατί μεγάλο μέρος του πληθυσμού, ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης, έχει τη δυνατότητα να έρθει σΆ επαφή με τα έργα τέχνης. ΑπΆ την άλλη, η επίσκεψη σΆ ένα μουσείο ή σΆ ένα καλό εστιατόριο, το ενδιαφέρον για την υγιεινή διατροφή και το περιβάλλον, τα in καταστήματα και τα ταξίδια, προβάλλονται ως μορφή του life style.
Αν ξεκινήσουμε απΆ τα κτίρια, θα δούμε ότι δεν ενδιαφέρει πια η μουσειακή λειτουργικότητα, όσο μια επιβλητική πρωτοτυπία που ελκύει τον κόσμο. Τα κτίρια είναι δουλειές διάσημων αρχιτεκτόνων, έργα τέχνης και τα ίδια, πομπώδη, πάντα, και κραυγαλέα, που λειτουργούν ως σήματα κατατεθέν για πόλεις - τουριστικούς προορισμούς. Τρανό παράδειγμα το Μπιλμπάο, μια παρηκμασμένη, βιομηχανική πόλη, που με την απόκτηση του μουσείου Γκούκενχάιμ, προσέλκυσε εκατοντάδες εκατομμύρια τουρίστες.
Ένα άλλο θέμα είναι η χρηματοδότηση. Οι κρατικές επιχορηγήσεις είναι πενιχρές και τα μουσεία αναγκάζονται να γίνουν εμπορικοί οργανισμοί, να επιτελούν εμπορικές δραστηριότητες. Ενδιαφέρει, κυρίως να κόβουν εισιτήρια - με όλους τους κινδύνους που ελλοχεύουν σΆ αυτό, νΆ αναπαράγουν έργα και να δημιουργούν αντένες ανά τον κόσμο μέσω φρανσάιζ.
ΓιΆ αυτό και ανακυκλώνουν διαρκώς εκθέσεις που θα τραβήξουν κόσμο (όπως Picasso, Tissiano. Dali). Επίσης αναπαράγουν έργα, δηλαδή κυκλοφορούν αφίσες, τσάντες, μπλουζάκια κι ότι άλλο, με τυπωμένα έργα επάνω τους, έτσι ώστε η διάδοση της εικόνας νΆ αυξήσει και την πολυτιμότητα των έργων.
Με διευθυντές κι επιμελητές, που εκτός από ιστορικοί της τέχνης είναι και επικοινωνιολόγοι, μάνατζερ, σεναριογράφοι αφηγηματικών εκθέσεων, ακολουθούν την πολιτική του «μουσειακού νομαδισμού». ΜΆ απλά λόγια, «νοικιάζουν» τα έργα τους σε άλλα μουσεία, γεγονός που ανατρέπει την έννοια του μουσείου ως χώρο και υιοθετεί την έννοια της δράσης. Επιπλέον, αποφέρει τεράστια έσοδα: για παράδειγμα, η Σορβόννη και το Λούβρο εισέπραξαν 1 δις δολάρια από το μουσείο του ¶μπου Ντάμπι, για την παραχώρηση μικρής συλλογής τους.
Μέσα σε μια εποχή όπου φτάσαμε πια να θεωρείται «ηθικό» το «οικονομικώς εφικτό», όπου ανατιμώνται οι αξίες και η μαζικότητα χαρακτηρίζει όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες, όπου τα μεγέθη είναι τεράστια και ξεφεύγουν τον έλεγχο, τι θα μπορούσε να κάνει η Ελλάδα, μια φτωχή χώρα με πλούσιο πολιτισμό;
Μια ενδιαφέρουσα πρόταση έκανε η κ. Λαμπράκη - Πλάκα, μια που οι Έλληνες εικαστικοί δεν ανήκουν στην ομάδα των οικονομικώς αποδοτικών και δεν ενδιαφέρουν τα ξένα μουσεία. Πρέπει, λοιπόν, να ψάξουμε σε άλλες πηγές εσόδων για τον πολιτισμό, χρησιμοποιώντας ευφάνταστα και μέσα σε ηθικά πλαίσια, τους πολιτισμικούς μας θησαυρούς.
Όπως είπε χαρακτηριστικά: «ξέρω πως οι αρχαιολόγοι θΆ ανατριχιάσουν», αλλά τα υπόγεια των μουσείων είναι γεμάτα από αρχαιολογικά ευρήματα ανεκμετάλλευτα, που τα τρώει το σκοτάδι. Ας προσληφθούν περισσότεροι αρχαιολόγοι (Σημείωση: η υπόθεση της πρόσληψης αρχαιολόγων είναι πολύ πονεμένη ιστορία), να επεξεργαστούν και να ομαδοποιήσουν μικρές συλλογές, που θα δοθούν υπό μορφή «δανείου» στα ξένα πανεπιστήμια για εκπαιδευτικό σκοπό. ΜΆ αυτόν τον τρόπο, και τον πολιτισμό μας εξάγουμε και θα χρηματοδοτήσουμε αξιοπρεπώς την παιδεία και την τέχνη.
Ποικίλες υπήρξαν οι αντιδράσεις σΆ αυτήν την πρόταση. Η κ. Λαμπράκη - Πλάκα, επικαλουμένη την πολύχρονη πείρα της «μέσα στα πράγματα», διατεινόταν πως δεν υπάρχει άλλος τρόπος να βρεθούν χρήματα για τον πολιτισμό και να διατηρήσουμε και τα προσχήματα. Κάποιοι άλλοι, όμως «ανατρίχιασαν» στην ιδέα και μόνο να ξεπουλήσουμε τις αρχαιότητες. Υποστήριζαν πως αν προσανατολισθεί η πολιτική μας στάση με κέντρο τον πολιτισμό, θα βρεθούν και τα χρήματα!
Ιδεολογία ή ιδεοληψία εναντίον γνώσης κι εμπειρίας; Δε βαριέστε; ΟλΆ αυτά μοιάζουν μόνο συζητήσεις για να γίνονται. Το ότι τα παιδιά μας δεν έχουν πάρει ακόμη βιβλία, είναι ζήτημα οικονομικό, πολιτικής βούλησης ή πολιτιστικού τέλματος; Για ποια παγκοσμιοποίηση μπορούμε να μιλάμε, στην Ελλάδα των στοιχειωδών ελλείψεων στην παιδεία και τον πολιτισμό; Ο κόσμος γύρω μας μοιάζει να τρέχει και μείς, ως συνήθως ουραγοί των εξελίξεων, κοιτάζουμε αμήχανα. Προσπαθώντας να καταλάβουμε.
ΧΑΡΑ ΣΑΪΤΗ
Εικαστικός- Θεωρητικός της Τέχνης